Hangi uyuşmazlıklar kapsamda?
İşçi ile işveren arasındaki her anlaşmazlık doğrudan mahkemeye taşınamıyor. Kanunda dava şartı olarak düzenlenen uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekiyor.
Bu kapsama başlıca şu talepler giriyor:
- Kıdem ve ihbar tazminatı
- Ücret ve fazla çalışma alacakları
- Hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücretleri
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti
- İşe iade talepleri
- İşverenin işçiden talep ettiği, iş ilişkisinden kaynaklanan alacak ve tazminatlar
Bu tür bir uyuşmazlıkta arabuluculuk aşaması tamamlanmadan dava açılması halinde dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilebilir.
Hangileri kapsam dışında?
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğu bulunmaz.
Aynı şekilde bu uyuşmazlıklarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları da dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir.
Süreç nasıl işler?
- Başvuru yapılır: Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılabilir.
- Arabulucu görevlendirilir: Görevlendirilen arabulucu taraflarla iletişim kurarak süreci başlatır.
- Görüşmeler gerçekleştirilir: Taraflar uyuşmazlığın tamamını veya belirli bölümlerini görüşebilir. Arabuluculukta anlaşmak zorunlu değildir.
- Süreç tutanakla sonuçlanır: Tarafların anlaşıp anlaşamadığı son tutanakla kayıt altına alınır.
Tarafların yalnızca bazı konularda anlaşması da mümkündür. Böyle bir durumda anlaşılan ve anlaşılamayan hususların açık biçimde belirlenmesi önem taşır.
İşe iadede süre kritik
İşe iade talebinde bulunan işçinin, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir.
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılması gerekir.
İşe iadeye ilişkin bu süreler, kıdem veya ihbar tazminatı gibi diğer işçilik alacaklarının zamanaşımı süreleriyle karıştırılmamalıdır.
Anlaşmanın sonuçları nelerdir?
Arabuluculuk görüşmesinde uyuşmazlığın tamamı üzerinde anlaşılabileceği gibi yalnızca belirli alacak kalemlerinde de uzlaşma sağlanabilir.
Örneğin taraflar kıdem tazminatı konusunda anlaşırken fazla çalışma alacağı konusunda anlaşamayabilir. Bu durumda hangi konularda anlaşmaya varıldığı ve hangilerinde anlaşma sağlanamadığı açıkça belirtilmelidir.
Arabuluculuk sonunda üzerinde anlaşmaya varılan konular hakkında sonradan dava açılamaz. Bu nedenle anlaşma belgesi imzalanmadan önce kapsadığı alacakların, dönemlerin ve tutarların dikkatlice kontrol edilmesi önemlidir.
Görüşmeye nasıl hazırlanmalı?
Arabuluculuk görüşmesine gitmeden önce uyuşmazlığın hangi alacaklardan kaynaklandığını netleştirmek sürecin daha sağlıklı ilerlemesini sağlar.
- Kıdem, ihbar, fazla çalışma ve izin ücreti gibi taleplerinizi ayrı ayrı belirleyin.
- Bordro, SGK hizmet dökümü, iş sözleşmesi ve fesih bildirimi gibi belgeleri hazırlayın.
- Fazla çalışma veya ücret alacağı iddianız varsa elinizdeki kayıt ve belgeleri gözden geçirin.
- Görüşmede sunulan teklifin hangi alacakları ve hangi dönemleri kapsadığını kontrol edin.
Arabuluculuk görüşmesine katılmak, sunulan teklifi kabul etmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Taraflar anlaşmaya varıp varmama konusunda kendi kararlarını verir.
Toplantıya katılmamanın sonucu nedir?
İlk toplantı davetinin geçerli bir mazeret olmadan yanıtsız bırakılması bazı hukuki sonuçlar doğurabilir.
Mazeretsiz şekilde ilk toplantıya katılmayan taraf nedeniyle arabuluculuk faaliyeti sona ererse, bu durum son tutanakta belirtilir. Bu taraf daha sonra açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine hükmedilecek vekâlet ücretinin yarısına karar verilir.
Bu nedenle arabuluculuk daveti alındığında toplantı tarihi, uyuşmazlığın konusu ve davetin içeriği dikkatle kontrol edilmelidir.