Hangi olaylar iş kazası sayılır?

Bir kazanın iş kazası sayılması yalnızca işyerinin içinde gerçekleşmesine bağlı değildir. 5510 sayılı Kanun, sigortalının yaptığı iş ve işverenle bağlantısı bulunan bazı durumları da iş kazası kapsamında değerlendirir.

Başlıca iş kazası halleri şunlardır:

  • Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olaylar
  • İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle meydana gelen olaylar
  • Görevle işyeri dışında başka bir yere gönderilen sigortalının, asıl işini yapmaksızın geçen sürelerde karşılaştığı olaylar
  • Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda meydana gelen olaylar
  • Sigortalının, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş ve gelişi sırasında meydana gelen olaylar

Her olay kendi koşulları içinde değerlendirilir. Özellikle işe gidiş ve işten dönüş sırasında meydana gelen kazalarda ulaşımın kim tarafından sağlandığı ve olayın işle bağlantısı önem taşır.

İş kazası SGK'ya ne zaman bildirilir?

4/a kapsamında çalışan bir sigortalının iş kazası geçirmesi halinde işverenin iki ayrı bildirim yükümlülüğü bulunur. Kaza, yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilmelidir.

Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde gerçekleşmiş ve işverenin kazayı öğrenmesine engel bir durum oluşmuşsa, SGK'ya yapılacak bildirim için üç iş günlük süre kazanın öğrenildiği tarihten başlayabilir.

İşverenin bildirim yapmamış olması, olayın hiçbir koşulda iş kazası sayılamayacağı anlamına gelmez. Sigortalı da SGK'ya başvurarak olayın iş kazası yönünden incelenmesini isteyebilir.

Olayla ilgili kayıtlar neden önemli?

İş kazasının nasıl gerçekleştiğinin mümkün olduğunca erken kayıt altına alınması, daha sonraki SGK incelemeleri ve olası uyuşmazlıklar açısından önemlidir.

Kolluk kayıtları, işyeri kaza tutanakları, sağlık kuruluşunda düzenlenen belgeler, tanık anlatımları, kamera görüntüleri, iş sağlığı ve güvenliği kayıtları ile olayın gerçekleşme biçimini gösteren diğer belgeler değerlendirmede kullanılabilir.

Özellikle sağlık kuruluşuna başvurulduğunda olayın iş kazası olduğunun doğru şekilde bildirilmesi, kayıtların daha sonra birbiriyle çelişmesini önlemeye yardımcı olur.

İş kazasında SGK hangi hakları sağlar?

İş kazasının SGK tarafından iş kazası olarak kabul edilmesi halinde sigortalının durumuna göre farklı sosyal sigorta hakları gündeme gelebilir.

  • Geçici iş göremezlik ödeneği: Yetkili hekim veya sağlık kurulunca istirahat verilmesi halinde, şartları oluşan sigortalıya çalışamadığı günler için ödeme yapılabilir.
  • Sürekli iş göremezlik geliri: İş kazası nedeniyle meslekte kazanma gücünün en az %10 azaldığının SGK Sağlık Kurulunca tespit edilmesi halinde sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilir.
  • Ölüm geliri: İş kazası sonucunda sigortalının hayatını kaybetmesi halinde, şartları taşıyan hak sahiplerine gelir bağlanabilir.

İş kazasına bağlı geçici iş göremezlik ödeneğinde, hastalık ödeneğinden farklı olarak belirli bir prim ödeme gün sayısı şartı aranmaz. Ödeneğin miktarı ve diğer koşullar sigortalılık statüsüne ve tedavinin niteliğine göre değişebilir.

Sürekli iş göremezlik nasıl belirlenir?

Bir iş kazasından sonra kalıcı sağlık sorununun bulunması tek başına sürekli iş göremezlik geliri bağlanması için yeterli değildir. Sağlık kurulu raporları incelenerek meslekte kazanma gücü kayıp oranı SGK Sağlık Kurulu tarafından belirlenir.

Bu oranın en az %10 olduğunun tespit edilmesi halinde sürekli iş göremezlik geliri gündeme gelir. Gelirin miktarı; sigortalının kazancı, sürekli iş göremezlik derecesi ve tam veya kısmi iş göremezlik durumu gibi unsurlara göre hesaplanır.

Bu nedenle sağlık raporundaki engellilik oranı ile SGK'nın belirlediği meslekte kazanma gücü kayıp oranını aynı kavram olarak değerlendirmemek gerekir.

İşverenden ayrıca tazminat istenebilir mi?

SGK tarafından ödeme yapılması, işverenin hukuki sorumluluğunun bulunduğu durumlarda ayrıca tazminat talep edilmesine tek başına engel değildir.

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ihlal etmesi, olayın meydana geliş biçimi, tarafların kusur oranları, zarar ile olay arasındaki nedensellik bağı ve SGK tarafından yapılan ödemeler birlikte değerlendirilir.

Şartları oluşmuşsa maddi tazminatın yanında manevi tazminat talebi de gündeme gelebilir. Tazminat miktarı yalnızca sağlık raporundaki bir orana bakılarak belirlenmez; kazanç, kusur, yaş, zarar ve diğer unsurlar hesabı etkileyebilir.

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Bununla birlikte tarafların isterlerse ihtiyari arabuluculuğa başvurmalarına engel bulunmaz.

İş kazasından sonra süreç nasıl ilerler?

  1. Öncelikle gerekli sağlık müdahalesi yapılır ve olayla ilgili kayıtlar oluşturulur.
  2. İşveren kazayı kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise yasal süre içinde bildirir.
  3. SGK olayın iş kazası niteliğini ve sigortalının sosyal sigorta haklarını değerlendirir.
  4. İstirahat verilmişse şartları oluşan sigortalı için geçici iş göremezlik ödeneği gündeme gelebilir.
  5. Kalıcı bir sağlık kaybı bulunuyorsa meslekte kazanma gücü kayıp oranının tespiti için değerlendirme yapılabilir.
  6. Meslekte kazanma gücü kaybının en az %10 olduğunun belirlenmesi halinde sürekli iş göremezlik geliri bağlanması söz konusu olabilir.
  7. İşverenin hukuki sorumluluğunun bulunduğu düşünülüyorsa ayrıca maddi ve manevi tazminat talepleri değerlendirilebilir.

İş kazalarında bildirim, SGK hakları ve işverene yöneltilebilecek tazminat talepleri birbirinden farklı süreçlerdir. Bu nedenle yalnızca SGK tarafından yapılan bir ödeme veya belirlenen oran üzerinden toplam tazminat sonucuna ulaşmak doğru olmayabilir.